Eriyen Para, Eksilen Vicdan

Enflasyon denilince akla önce faturalar, zamlar ve bir sonraki aya takla attırılan kredi kartı borçları geliyor.

Oysa enflasyon yalnızca ekonomik bir kavram değildir; önce cebimizi, sonra aile bütçesini, ardından toplumsal güveni ve nihayet geleceğe dair hayallerimizi aşındıran görünmez bir törpüdür.

Para; emeğin karşılığı, birikim ve geleceğe duyulan güvendir.

Para hızla değer kaybetmeye başladığında, insanın geleceğe dair tüm hesapları bozulur.

Gizli Vergi

Enflasyon yükseldikçe emeklinin, memurun, işçinin, yani tüm sabit gelirlilerin maaşı erirken hayat pahalanır.

Alın teriyle kazanılan para ve yıllarca biriktirilen tasarruflar gözümüzün önünde yok olur.

Borçlunun durumu ise farklıdır.

Yüksek enflasyon, sabit faizli borcun reel yükünü zaman içinde azaltır. Böylece borçlanan ile tasarruf eden arasında görünmeyen bir makas açılır.

Bir de kredi genişlemesi; üretim ve istihdam yerine gayrimenkul ve döviz gibi alanlara yönelirse, bunun faturası doğrudan vatandaşa çıkar:

Fiyatlar yükselir, kiralar artar ve sabit gelirlinin alım gücü bir kez daha darbe alır.

Sonuçta büyük bir servet aktarımı gerçekleşir.

Devletin doğrudan koymadığı, dolaylı vergiler ve enflasyon vasıtasıyla vatandaşın cebinden eksilen bu yükün adı “enflasyon vergisi”dir.

Asıl tehlike cüzdanda değil, fiyat algısı bozulduğunda başlar:

“Bugün alayım, yarın daha pahalı olacak.”

“Paramı tutarsam eriyecek.”

“Beklersem kaybederim.”

Bu düşünceler toplumun ortak refleksine dönüştüğünde ekonomik sorun, yavaş yavaş davranışsal ve ahlaki bir aşınmaya evrilir.

Sabır yerini fırsatçılığa, emek ise kestirme yollara bırakır.

Televizyon ekranlarındaki uzmanlardan spekülasyon, manipülasyon, enflasyon, deflasyon, devalüasyon, revalüasyon, stagflasyon, resesyon, slumpflasyon ve dolarizasyon gibi kavramların ne anlama geldiğini; fırsatçıların bu süreçleri nasıl yönettiklerini öğreniriz.

Bu sırada insanlar geleceği kurmak yerine günü kurtarmaya başlar.

Çünkü yarının fiyatını bilemeyen, geleceği de planlayamaz.

Üstelik herkes enflasyonu aynı şekilde yaşamaz.

Kimi varlığını koruyabilir, kimi borçla ayakta kalır, kimi ise maaşının her ay biraz daha erimesini çaresizce izler.

İşte tam bu noktada, ekonomik kaybın ötesinde çok daha tehlikeli bir duygu ortaya çıkar: Adaletsizlik hissi.

İnsan doğası gereği yoksulluğa değil, haksızlığa isyan eder.