image
Aydın İbrahim KARA

Tarih : 19.11.2026  E-Mail : ayibkaaikx@gmail.com


gedik-bitti-mi

Yoksa Sadece El mi Değiştirdi? Yoksa Adı mı?

Osmanlı’da bir dükkân açmak için sadece sermaye ve usta olman yetmezdi; "gedik" gerekirdi. Bugün bu kelime pek bilinmese de, o zamanlar ekonomik hayatın görünmez anahtarıydı. Kimin üretip kazanacağına, kimin sistemin dışında kalacağına karar veren bir kilit...

Liyakatten önce imtiyazın hüküm sürdüğü bu düzen, Cumhuriyet’in ilanıyla büyük bir devrim yaşadı. Saltanatla birlikte lonca ayrıcalıkları, kapitülasyonlar ve kulluk anlayışı tasfiye edildi.

Cumhuriyet, Anayasa’nın 10. Maddesiyle "Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz" ilkesini koydu. Bu, sadece bir madde değil, Cumhuriyet’in görünen vicdanıydı.

Çünkü devletin görevi ve gücü, güçlüleri korumak değil; güçlü ile güçsüzü aynı terazide tartabilme kabiliyetiyle ölçmektir.

Ne var ki tarihinde bize gösterdiği gibi; İMTİYAZLAR kolay kolay ölmez, sadece kıyafet değiştirir. Bir zamanlar sarayın fermanıyla verilen ayrıcalıklar, bugün yönetmeliklerin satır aralarına, dipnotlarına, idari izin mekanizmalarına veya "istisnai kadro" gibi modern kılıflara saklanıyor. Kelime değişiyor; "gedik" gidiyor, yerine "istisna", "muafiyet" veya "özel statü" geliyor; ancak mantık yine aynı mantık.

Yasama dokunulmazlığı, Şehit ailelerine ve Gazilere tanınan haklar veya engellilere, yaşlılara ve bakıma muhtaç insanlara sağlanan pozitif ayrımcılık gibi durumlar, hukuk devletinin gereğidir.

Ancak burada çözülmesi gereken asıl soru şudur: Hangi konularda eşitlik, hangi konularda eşitsizlik gözetilecektir?"

Asıl sorun, istisnaların daimi kurala dönüşmesidir. Tarihte devletlerin çöküşü, istisnaların büyüyüp sistemi yuttuğu o "ayrıcalıklı devlet" yapısında gizlidir.

Bugün Türkiye'de kamu görevlilerinin yargılanmasının izne bağlanması, bazı kamu personeli alımlarında mülakat süreçlerine ilişkin tartışmalar, çeşitli vergi muafiyetleri, teşvik uygulamaları ve statü kaynaklı ayrıcalıklara dair kamuoyuna yansıyan eleştiriler; Anayasa'nın imtiyaz yasağı ilkesiyle ne ölçüde bağdaştığı konusunda zaman zaman tartışmalara yol açmaktadır.

İbn Haldun’un belirttiği üzere, "Zulüm ümranın harabıdır." Zulüm sadece haksız yere ceza vermek değil, aynı zamanda liyakati göz ardı edip imtiyazı hukukun-adaletin önüne koymaktır.

Nihayetinde; Cumhuriyet’in en büyük vaadi, imtiyazlı zümrelerin değil, hukukun üstün olduğu bir düzen kurmaktı. Cumhuriyet’i yaşatacak olan, yeni gedikler üretmek değil; eski ve yeni tüm gedikleri aynı cesaretle kaldırabilmektir.

Gerçek bir hukuk devleti, ayrıcalıklar üzerine değil, herkesi kapsayan ortak bir adalet duygusu zeminine inşa edilir.

Cumhuriyet'e borcumuz; onu imtiyaz sahiplerinin kalesi değil, kimsesizlerin kimsesi ve adaletin yegâne güvencesi hâline getirmektir. Bu da Tam Bağımsız Türkiye ile mümkündür.

Bu ülkü belki bir ütopya gibi görülebilir; ancak bu Gazi Mustafa Kemal’in Türk gençliğine ebedî vazifesidir.

 




 
  YAZARIN ARŞİVİ
 
 
 
  YORUMLAR
 
 
  YORUM YAZIN
 
Adınız Soyadınız :

Yorumunuz          :

Güvenlik Kodu     : Güvenlik Kodu
Kod                        :

 




  HABERCİ GAZETESİ
 

  HABER ARAMA
 
  
 

  HABERCİ SPOR
 

 
  SOSYAL MEDYA
 

  NÖBETÇİ ECZANE
 
 

 




sanalbasin.com üyesidir

 
         
ANASAYFA HABER ARŞİVİ KÜNYE İLETİŞİM GİZLİLİK İLKELERİ

 
Siteden yararlanırken gizlilik ilkelerini okumanızı tavsiye ederiz.
mersinhaberci.com © Copyright 2016-2026 Tüm hakları saklıdır. İzinsiz ve kaynak gösterilemeden yayınlanamaz, kopyalanamaz, kullanılamaz.

URA MEDYA